تقریباً همه انسانها در مقطعی از زندگی طرد شدن را تجربه میکنند؛ از پایان یک رابطه عاطفی گرفته تا نادیده گرفته شدن در محیط کار، رد شدن در یک مصاحبه شغلی یا حتی کنار گذاشته شدن از یک جمع دوستانه. بسیاری از افراد پس از این اتفاقها میگویند: «انگار تمام بدنم درد میکند.»
این فقط یک توصیف احساسی نیست. پژوهشهای علوم اعصاب نشان میدهند مغز انسان، درد ناشی از طرد شدن را تا حدی با همان شبکههای عصبی پردازش میکند که مسئول احساس درد جسمی هستند. به همین دلیل، برخی افراد پس از تجربه طرد شدن، علاوه بر ناراحتی روانی، دچار دردهای واقعی در بدن میشوند.
طرد شدن زمانی رخ میدهد که فرد احساس کند از سوی دیگران پذیرفته نمیشود، نادیده گرفته شده یا از یک رابطه، گروه یا موقعیت اجتماعی کنار گذاشته شده است. این تجربه میتواند در هر سنی و در موقعیتهای مختلف رخ دهد.
نمونههای رایج عبارتاند از:
اگرچه علت این تجربهها متفاوت است، اما مغز بسیاری از آنها را به عنوان تهدیدی برای امنیت و تعلق اجتماعی تفسیر میکند.
انسان موجودی اجتماعی است. در طول تکامل، زندگی در کنار دیگران شانس بقا را افزایش میداد. به همین دلیل، مغز به گونهای تکامل یافته است که از دست دادن ارتباط با دیگران را یک خطر جدی تلقی کند.
هنگامی که فرد طرد میشود، بخشهایی از مغز که در پردازش درد جسمی نقش دارند نیز فعال میشوند. این همپوشانی عصبی توضیح میدهد که چرا بسیاری از افراد پس از شکست عاطفی یا طرد شدن، احساس درد واقعی در بدن دارند.
در زمان طرد شدن، مغز وارد وضعیت هشدار میشود. این وضعیت باعث افزایش ترشح هورمونهای استرس مانند کورتیزول و فعال شدن سیستم عصبی میشود.
پیامدهای این واکنش عبارتاند از:
به همین دلیل ممکن است دردهایی که از قبل وجود داشتهاند شدیدتر شوند یا دردهای جدیدی ایجاد شوند.
بله. بسیاری از افراد پس از تجربه طرد شدن، دردهای جسمی را گزارش میکنند، از جمله:
البته وجود این دردها به معنای آن نیست که علت همیشه روانی است. اگر درد شدید، طولانیمدت یا همراه با علائم هشداردهنده باشد، بررسی پزشکی ضروری است.
استرس مداوم ناشی از طرد شدن میتواند سیستم عصبی را در حالت آمادهباش نگه دارد. این وضعیت باعث میشود مغز پیامهای درد را با شدت بیشتری پردازش کند.
در نتیجه، افرادی که از قبل به دردهای مزمن مانند کمردرد، گردندرد، درد مفاصل یا فیبرومیالژیا مبتلا هستند، ممکن است پس از یک تجربه عاطفی دشوار، افزایش شدت درد را احساس کنند.
اگرچه همه افراد ممکن است از طرد شدن رنج ببرند، اما در برخی شرایط، این تجربه اثر عمیقتری دارد:
مدیریت این تجربه، تنها به کاهش ناراحتی روانی کمک نمیکند، بلکه میتواند شدت دردهای جسمی را نیز کاهش دهد.
راهکارهای مؤثر عبارتاند از:
اگر دردهای جسمی پس از تجربه طرد شدن بیش از چند هفته ادامه پیدا کنند، شدت آنها افزایش یابد یا با علائمی مانند کاهش وزن، تب، ضعف اندامها یا اختلال در فعالیتهای روزمره همراه باشند، باید توسط پزشک ارزیابی شوند تا علتهای جسمی احتمالی رد شوند.
طرد شدن تنها یک احساس ناخوشایند نیست؛ این تجربه میتواند واکنشهای واقعی و قابل اندازهگیری در مغز و بدن ایجاد کند. به همین دلیل، برخی افراد پس از شکست عاطفی، جدایی یا کنار گذاشته شدن از یک جمع، دردهایی مانند کمردرد، گردندرد، سردرد یا دردهای منتشر را تجربه میکنند.
درک ارتباط میان سلامت روان و درد جسمی، گامی مهم در درمان بیماران مبتلا به دردهای مزمن است. توجه همزمان به عوامل جسمی، روانی و اجتماعی میتواند کیفیت زندگی را بهبود بخشد و از مزمن شدن درد جلوگیری کند.
