نورالژی پس از زونا (Postherpetic Neuralgia) شایعترین عارضه بیماری زونا است که در اثر آسیب به رشتههای عصبی ایجاد میشود. این عارضه باعث درد سوزشی، تیرکشنده یا شوکمانند میشود که ممکن است ماهها یا حتی سالها پس از بهبود ضایعات پوستی زونا ادامه داشته باشد.
ویروس هرپس زوستر، همان ویروس عامل آبلهمرغان، پس از ابتلا به آبلهمرغان بهصورت نهفته در بدن باقی میماند و با افزایش سن یا تضعیف سیستم ایمنی میتواند دوباره فعال شده و باعث بروز زونا شود. خطر ابتلا به نورالژی پس از زونا با افزایش سن، بهویژه در افراد بالای ۶۰ سال، بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد.
درد زونا اغلب پیش از ظاهر شدن بثورات پوستی آغاز میشود. در این مرحله که فاز پرودرومال نام دارد، فرد ممکن است احساس سوزش، گزگز، خارش یا درد عمیق در یک ناحیه مشخص از بدن داشته باشد. این مرحله میتواند چند روز طول بکشد.
با پیشرفت بیماری، بثورات قرمز دردناک و تاولدار ظاهر میشوند که معمولاً طی ۳ تا ۵ روز گسترش مییابند. پس از ترکیدن تاولها، پوستهریزی و حساسیت شدید پوستی ایجاد میشود.
در این مرحله، ویروس از ریشههای عصبی به اعصاب محیطی گسترش پیدا کرده و پیامهای دردناک و اغراقشدهای به مغز ارسال میکند که بهصورت درد شدید، سوزش یا خارش تفسیر میشوند.
علائم نورالژی معمولاً به همان ناحیهای محدود میشود که زونا در آن ظاهر شده است و اغلب به شکل نواری در یک سمت بدن دیده میشود. شایعترین علائم عبارتاند از:
درد مداوم یا متناوب که بیش از ۳ ماه پس از بهبود بثورات ادامه دارد
درد سوزشی، تیرکشنده، ضرباندار یا شبیه شوک الکتریکی
حساسیت شدید به لمس (آلودینیا)، حتی تماس لباس
خارش، بیحسی یا مورمور شدن پوست
درگیری چشم همراه با تاری دید و حساسیت به نور (در موارد زونای چشمی)
حدود ۱۰ تا ۱۸ درصد از مبتلایان به زونا دچار نورالژی پس از زونا میشوند. این درد میتواند خفیف تا بسیار شدید باشد و کیفیت زندگی فرد را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. عوامل فردی مانند سن بالا، سلامت عمومی و شدت اولیه زونا در بروز این عارضه نقش دارند.
در صورت مشاهده اولین علائم زونا، حتی قبل از ظاهر شدن بثورات پوستی، مراجعه سریع به پزشک بسیار ضروری است. شروع داروهای ضدویروسی در ۷۲ ساعت اول میتواند خطر بروز نورالژی پس از زونا را بهطور چشمگیری کاهش دهد.
نورالژی زمانی رخ میدهد که فیبرهای عصبی در جریان زونا آسیب ببینند. این اعصاب آسیبدیده پیامهای درد را بهصورت نادرست و اغراقشده به مغز ارسال میکنند.
عوامل خطر شامل:
سن بالای ۵۰ سال
شدت بالای درد و بثورات زونا
بیماریهای مزمن مانند دیابت
درگیری صورت یا تنه
تأخیر در شروع درمان ضدویروسی
درد مزمن میتواند منجر به مشکلاتی مانند:
افسردگی و اضطراب
اختلال خواب
خستگی مزمن
کاهش تمرکز و اشتها
مداخله زودهنگام نقش کلیدی در پیشگیری دارد. واکسن شینگریکس برای افراد بالای ۵۰ سال توصیه میشود و طبق مطالعات، بیش از ۹۰٪ در پیشگیری از زونا و نورالژی پس از آن مؤثر است. این واکسن در دو دوز با فاصله ۲ تا ۶ ماه تزریق میشود.
هیچ درمان واحدی برای همه بیماران وجود ندارد و معمولاً ترکیبی از روشها استفاده میشود.
داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (مانند ایبوپروفن و ناپروکسن)
استامینوفن
داروهای ضدویروسی
کورتیکواستروئیدها (در موارد خاص)
بلوکهای عصبی
تزریق اپیدورال توراسیک
داروهای ضدافسردگی (مانند آمیتریپتیلین)
داروهای تثبیتکننده غشای عصبی (مانند گاباپنتین)
کرمهای موضعی حاوی کپسایسین
