کمردرد یکی از شایعترین مشکلات عضلانی–اسکلتی در سراسر جهان است و تأثیر قابلتوجهی بر کیفیت زندگی، توان حرکتی و عملکرد روزمره افراد دارد. در سالهای اخیر، نقش عضله مولتیفیدوس در کمردرد بهعنوان یکی از عوامل کلیدی در پایداری ستون فقرات مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.
عضله مولتیفیدوس که از عضلات عمقی و تثبیتکننده ستون فقرات محسوب میشود، نقش مهمی در کنترل حرکات ظریف مهرهها و حفظ ثبات کمری دارد. اختلال در عملکرد این عضله میتواند با بروز یا تداوم کمردرد مزمن ارتباط مستقیم داشته باشد. در این مقاله، ساختار، عملکرد و نقش عضله مولتیفیدوس در کمردرد مزمن بررسی شده و راهکارهای توانبخشی آن ارائه میشود.
کمردرد یکی از دلایل اصلی مراجعه افراد به مراکز درمانی است و بیش از ۸۰ درصد افراد در طول زندگی خود حداقل یک بار آن را تجربه میکنند. عوامل مختلفی از جمله مشکلات مکانیکی، ساختاری، روانشناختی و اختلالات عملکردی در ایجاد کمردرد نقش دارند.
در این میان، توجه ویژهای به عضلات تثبیتکننده ستون فقرات، بهخصوص عضله مولتیفیدوس، شده است. شواهد علمی نشان میدهند که ضعف، آتروفی یا تأخیر در فعالسازی این عضله میتواند زمینهساز بروز کمردرد یا مزمن شدن آن باشد.
عضله مولتیفیدوس از عضلات عمقی پشت بوده و در دو طرف ستون فقرات قرار دارد. این عضله از ناحیه ساکروم تا مهرههای گردنی امتداد مییابد، اما بیشترین ضخامت آن در ناحیه کمری مشاهده میشود.
ویژگیهای آناتومیکی عضله مولتیفیدوس:
این عضله بخش مهمی از سیستم تثبیتکننده فعال ستون فقرات است و نقش اساسی در پایداری بینمهرهای دارد.
برخلاف عضلات سطحی مانند Erector Spinae که حرکات کلی ستون فقرات را ایجاد میکنند، عضله مولتیفیدوس با ایجاد تنش کنترلشده، از حرکات ناخواسته مهرهها جلوگیری میکند.
اتصال مستقیم این عضله به مهرههای مجاور، امکان کنترل حرکات کوچک بینمهرهای را فراهم میکند و از آسیبهای تجمعی جلوگیری میشود.
مطالعات EMG نشان دادهاند که عضله مولتیفیدوس پیش از شروع حرکات اندامها فعال میشود؛ ویژگیای که برای حفظ تعادل و کاهش فشار بر ستون فقرات ضروری است.
تصویربرداری با MRI و سونوگرافی نشان میدهد که در افراد مبتلا به کمردرد مزمن، ضخامت و حجم عضله مولتیفیدوس کاهش مییابد، بهویژه در سطوحی مانند L4–L5.
در بیماران دچار کمردرد، فعال شدن عضله مولتیفیدوس با تأخیر انجام میشود که این موضوع پایداری ستون فقرات را کاهش میدهد.
تغییرات ساختاری مانند نفوذ چربی و افزایش فیبروز، عملکرد طبیعی عضله مولتیفیدوس را مختل کرده و روند بهبود را کند میکند.
تمرینات اصلاحی وضعیت بدن، تمرینات ایزومتریک و تمرین با ابزارهای تعادلی به فعالسازی بهتر این عضله کمک میکنند.
تمرکز این تمرینات بر آموزش فعالسازی دقیق عضله مولتیفیدوس بدون درگیر شدن عضلات سطحی است.
استفاده از سونوگرافی حین تمرین، آگاهی بیمار از انقباض صحیح عضله را افزایش میدهد.
ترکیب تمرینات فعال با درمانهای دستی میتواند نتایج توانبخشی را بهبود دهد.
تقویت عضلات تثبیتکننده ستون فقرات، بهویژه عضله مولتیفیدوس، یکی از مؤثرترین راهکارهای پیشگیری از کمردرد و جلوگیری از عود آن است. تمرینات کوتاه اما منظم نقش مهمی در حفظ سلامت کمر دارند.
شواهد علمی نشان میدهند که نقش عضله مولتیفیدوس در کمردرد مزمن بسیار حیاتی است. اختلال در عملکرد این عضله میتواند موجب بیثباتی ستون فقرات و تداوم درد شود. از سوی دیگر، تمرینات هدفمند و توانبخشی صحیح میتوانند عملکرد عضله مولتیفیدوس را بهبود داده و شدت کمردرد را کاهش دهند. بنابراین، ارزیابی و تقویت این عضله باید بخش جداییناپذیر برنامه درمان کمردرد باشد.
