سردرد خوشهای یکی از شدیدترین انواع سردرد است که معمولاً بهصورت حملهای و یکطرفه بروز میکند. این سردرد اغلب اطراف یا پشت یک چشم احساس میشود و میتواند آنقدر شدید باشد که فرد را از خواب بیدار کند. حملات سردرد خوشهای معمولاً با علائمی مانند اشکریزش چشم، گرفتگی یا آبریزش بینی و بیقراری همراه هستند.
سردرد خوشهای چیست؟
سردرد خوشهای نوعی سردرد اولیه است؛ یعنی بدون وجود بیماری زمینهای خاص ایجاد میشود. نام «خوشهای» به این دلیل انتخاب شده که حملات درد معمولاً در دورههای زمانی مشخص (خوشهها) رخ میدهند و سپس برای مدتی کاملاً ناپدید میشوند.
این سردرد بیشتر در مردان دیده میشود و معمولاً در سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی شروع میشود.
علت سردرد خوشهای
علت دقیق سردرد خوشهای هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهد عوامل زیر در بروز آن نقش دارند:
درگیری عصب تریژمینال (عصب حسی صورت)
فعال شدن سیستم عصبی خودکار
اختلال در ساعت بیولوژیک مغز (هیپوتالاموس)
به همین دلیل، حملات سردرد خوشهای اغلب در ساعتهای مشخصی از شبانهروز، بهویژه شبها، تکرار میشوند.
علائم سردرد خوشه (عصب حسی صورت)
فعال شدن سیستم عصبی خودکار
اختلال در ساعت بیولوژیک مغز (هیپوتالاموس)
به همین دلیل، حملات سردرد خوشهای اغلب در ساعتهای مشخصی از شبانهروز، بهویژه شبها، تکرار میشوند.
علائم سردرد خوشهای
مهمترین علائم سردرد خوشهای عبارتاند از:
درد بسیار شدید و ناگهانی
درد یکطرفه در اطراف یا پشت چشم
احساس سوزش یا فشار عمیق در چشم
اشکریزش یا قرم (عصب حسی صورت)
فعال شدن سیستم عصبی خودکار
اختلال در ساعت بیولوژیک مغز (هیپوتالاموس)
به همین دلیل، حملات سردرد خوشهای اغلب در ساعتهای مشخصی از شبانهروز، بهویژه شبها، تکرار میشوند.
علائم سردرد خوشهای
مهمترین علائم سردرد خوشهای عبارتاند از:
درد بسیار شدید و ناگهانی
درد یکطرفه در اطراف یا پشت چشم
احساس سوزش یا فشار عمیق در چشم
اشکریزش یا قرمزی چشم در همان سمت
گرفتگی یا آبریزش بینی یکطرفه
افتادگی یا تورم پلک
بیقراری و ناتوانی در دراز کشیدن
درد معمولاً بین ۱۵ دقیقه تا ۳ ساعت طول میکشد و ممکن است روزانه چند بار تکرار شود.
سردرد خوشهای چقدر طول میکشد؟
حملات سردرد خوشهای به دو شکل دیده میشوند:
سردرد خوشهای اپیزودیک
حملات چند هفته تا چند ماه ادامه دارند
سپس دورهای بدون سردرد وجود دارد
سردرد خوشهای مزمن
حملات تقریباً بدون وقفه ادامه دارند
دوره بدون درد بسیار کوتاه یا وجود ندارد
تشخیص سردرد خوشهای
تشخیص سردرد خوشهای معمولاً با شرح حال دقیق بیمار انجام میشود. در بیشتر موارد نیازی به آزمایش خاصی نیست. تصویربرداری مغز (مانند MRI) فقط زمانی انجام میشود که پزشک به علتهای دیگر شک داشته باشد.
درمان سردرد خوشهای
درمان حمله حاد
از آنجا که درد سردرد خوشهای خیلی سریع شدید میشود، داروهای خوراکی معمولاً مؤثر نیستند. درمانهای مؤثر شامل:
اکسیژن خالص با ماسک
تزریق سوماتریپتان
اسپری بینی برخی داروها در موارد خاص
درمان پیشگیریکننده سردرد خوشهای
برای کاهش تعداد و شدت حملات، از درمانهای پیشگیریکننده استفاده میشود، از جمله:
داروهای تنظیمکننده کانال کلسیم
لیتیوم
توپیرامات
ملاتونین
داروهای جدید ضد CGRP
انتخاب دارو به شرایط بیمار و نظر پزشک بستگی دارد.
تفاوت سردرد خوشهای و میگرن
سردرد خوشهای و میگرن شباهتهایی دارند، اما تفاوتهای مهمی بین آنها وجود دارد:
درد سردرد خوشهای بسیار شدیدتر و کوتاهتر است
سردرد خوشهای اغلب با اشکریزش و گرفتگی بینی همراه است
بیمار مبتلا به سردرد خوشهای بیقرار است، اما در میگرن ترجیح میدهد دراز بکشد
حملات سردرد خوشهای معمولاً در ساعتهای مشخصی تکرار میشوند
آیا سردرد خوشهای خطرناک است؟
سردرد خوشهای تهدیدکننده زندگی نیست، اما به دلیل شدت زیاد درد میتواند کیفیت زندگی فرد را بهشدت کاهش دهد. خوشبختانه با تشخیص درست و درمان مناسب، این بیماری قابل کنترل است.
پروفسور دکتر سیروس مومنزاده، متخصص برجسته درد و بنیانگذار کلینیک تخصصی درد تسکین، از پیشگامان درمانهای نوین و کمتهاجمی دیسک کمر و گردن با لیزر در ایران هستند.
