سنجش تراکم استخوان یکی از مهمترین روشها برای بررسی سلامت استخوانها و تشخیص زودهنگام بیماریهایی مانند پوکی استخوان (اوستئوپروز) است. در این بررسی، میزان مواد معدنی موجود در استخوانها اندازهگیری میشود تا مشخص شود استخوانها تا چه حد مقاوم هستند و چه میزان خطر شکستگی وجود دارد.
کاهش تراکم استخوان معمولاً بدون علامت است و بسیاری از افراد تا زمان بروز شکستگی متوجه آن نمیشوند. به همین دلیل، انجام تست تراکم استخوان بهویژه در افراد بالای ۵۰ سال، زنان پس از یائسگی و افرادی که سابقه خانوادگی پوکی استخوان دارند، اهمیت زیادی دارد.
روشهای مختلفی برای اندازهگیری تراکم استخوان وجود دارد که هرکدام کاربرد و دقت متفاوتی دارند.
دنسیتومتری (DXA) رایجترین و دقیقترین روش سنجش تراکم استخوان است. در این روش از مقدار بسیار کمی اشعه ایکس استفاده میشود و معمولاً تراکم استخوان در نواحی مهمی مانند ستون فقرات و لگن اندازهگیری میشود. DXA بهعنوان روش استاندارد تشخیص پوکی استخوان شناخته میشود و نتایج آن مبنای تصمیمگیری پزشکان برای درمان است.
سونوگرافی استخوان روش دیگری است که با استفاده از امواج صوتی انجام میشود. این روش بیشتر برای بررسی استخوانهایی مانند پاشنه پا یا مچ دست کاربرد دارد. سونوگرافی سریع، بدون اشعه و غیرتهاجمی است، اما دقت آن نسبت به DXA کمتر بوده و معمولاً برای غربالگری اولیه استفاده میشود.
سنجش تراکم استخوان به روش QCT با استفاده از سیتیاسکن انجام میشود و تصاویر سهبعدی از استخوان ارائه میدهد. این روش میتواند اطلاعات دقیقی درباره کیفیت استخوان بدهد، اما به دلیل هزینه بالاتر و میزان اشعه بیشتر، کمتر مورد استفاده عمومی قرار میگیرد و بیشتر در مطالعات تخصصی کاربرد دارد.
در برخی موارد نیز از رادیوگرافی ساده (X-ray) برای بررسی وضعیت استخوانها استفاده میشود. این روش برای تشخیص کاهش شدید تراکم استخوان مفید است، اما برای شناسایی مراحل اولیه پوکی استخوان دقت کافی ندارد.
سنجش تراکم استخوان به پزشک کمک میکند تا قبل از بروز شکستگیهای جدی، کاهش استحکام استخوانها را تشخیص دهد. تشخیص زودهنگام باعث میشود با تغییر سبک زندگی، تغذیه مناسب، مصرف مکملها یا درمانهای پزشکی، از پیشرفت بیماری جلوگیری شود.
در نهایت، انتخاب روش مناسب سنجش تراکم استخوان به شرایط فرد، سن، جنسیت و نظر پزشک بستگی دارد، اما در اغلب موارد، دنسیتومتری DXA بهترین و قابلاعتمادترین گزینه محسوب میشود.
